GEOS VI

• Kurslar ve dersler

Bu ay GEOS kursumuz diğerlerinden biraz farklı. Sizlerden gelen istekler bizi GEOS'un kullanımı hakkında bilgi vermeye yönlendirdi. Eminim ki çoğunuzun GEOS hakkında az da olsa bilgisi vardır, fakat Commodore'larını yeni alanlar ve GEOS hakkında fazla bilgisi olmayan arkadaşlarımız yazımızı okuduklarında GEOS'un gerçekten de çok gelişmiş bir işletim sistemi olduğunu hemen anlayacaklardır.

PEKİ, NEDİR BU GEOS?

GEOS, adını “Graphics Environment Operating System” (Grafik Ortamlı İşletim Sistemi) kelimelerinin baş harflerinden almıştır. Bugüne kadar birkaç kez geliştirildiyse de sizin elinizde bulunan ya da yeni alacağınız GEOS muhtemelen version 1.2 olacaktır. Berkeley Software tarafından yazılan GEOS için birçok program geliştirildiyse de Türkiye'de bunlarla pek ilgilenen olmadığından dolayı pek kimsenin eline geçmedi.

İYİ DE GEOS'UMU NASIL KULLANACAĞIM?

Yapmanız gereken ilk iş elinizdeki orijinal GEOS'un bir kopyasını almak olmalı. Aksi takdirde orijinal GEOS'unuzun başına bir şey gelirse düzeltmeniz mümkün olamayabilir. GEOS'u kopyalamak oldukça kolaydır, çünkü GEOS diskinizin içinde GEOS'unuzu kopyalayabilmeniz için bir BACKUP programı bulunmaktadır. Sıra GEOS'a başlamaya ve BACKUP programını çalıştırıp boş bir diske kopyalamaya geldi. Sürücünüze

Celal Halaç orijinal GEOS diskinizi takın ve LOAD ”*”,8,1 yazdıktan sonra “RETURN” tuşuna basın (bu diskinizdeki ilk programı yüklemenizi sağlayacaktır). Program orijinal disk olup olmadığını kontrol ettikten sonra GEOS'u çalıştıracak ve bizim DESKTOP adını verdiğimiz çalışma masanıza geçecektir. Ekranda bulunan bir oku (mouse) port bire takılı bir joystick ile kontrol ederek BACKUP programının ikonuna gelip joystickinizin ateş tuşuna basın, ikonun siyah olması bu programı seçmiş olduğunuzu belirtir. Şimdi ekranın yukarısındaki menülerden FILES'ı mouse ile seçince çıkacak olan menüden OPEN'ı seçin, böylece BACKUP programını yükleyecek ve çalıştıracaksınız. Bu programla orijinal GEOS'u kopyaladıktan sonra çalışmalarınızı kopya GEOS ile yapmalısınız. Kopya diskiniz kendi başına çalışamayacağı için önce orijinal GEOS'u yükleyip kopya diskinizi yerleştirip desktopun dışında sağ üst köşedeki disk resminin üzerinde ateş tuşuna basarak kopya GEOS diskinize geçmelisiniz. Burada diğer GEOS diskinizden farklı hiçbir şey olmayacak, sadece GEOS'u direkt bu diskten yükleyemeyeceksiniz. Şu anda bulunduğunuz yer Desktop'tur ve GEOS'ta disk işlemlerini yapan bölümdür.

DESKTOP'UN İŞLEVLERİ

GEOS'taki diğer programları buradan yükleyecek, kopyalayacak ve sileceksiniz, ayrıca disk formatlama ve validate gibi işlemleri buradan yapabileceksiniz. Desktop'ta program yükleme işlemi iki şekilde yapılmaktadır: 1) Mouse'unuzu joystick veya diğer kontrol aletleriyle yüklemek istediğiniz programın ikonuna gelerek ateş tuşuna ardarda iki kez basarak, 2) ya da aynı şekilde gerekli ikonun üzerine gelip bir defa ateş tuşuna bastıktan sonra FILES menüsünden OPEN işlemini seçerek. Bu ikisinin işlev olarak hiçbir farkı yoktur, fakat birinci seçenekte kullanılan yöntem diğerinden daha kolay ve zahmetsizdir.

GEOS PROGRAMLARINI KOPYALAMAK

GEOS'un kendi programlarını herhangi bir kopya programıyla kopyalamanız bir işe yaramayacaktır. Bunun için desktop'u kullanmanız gerekiyor. Bir programı kopyalamak için önce programı mouse ile seçmeniz gerekiyor. İkon üzerinde bir kez basıldığında renk değiştirdiğini biliyoruz, şimdi de kısa bir süre bekleyip tekrar basın, ikon şu anda mouse'unuza alınacak ve sizin ikonu hareket ettirmenize izin verilecektir, yalnız ikonu seçtikten hemen sonra ikinci kez ateş tuşuna basarsanız ikonu almak yerine o ikonun temsil ettiği programı yüklemeye geçersiniz. Bu hataya düşmemeye dikkat etmelisiniz. “Evet ikonumuzu aldık, fakat şimdi ne yapacağız?'' sorusunun yanıtı da geliyor. Desktop'ta ikonların bulunduğu pencerenin altındaki boş kısım bu işe yarar, kopyalamak istediğiniz programları temsil eden ikonları teker teker buraya taşırsınız ve bu işlemi bitirdiğinizde de programları kopyalamayı istediğiniz GEOS disketini sürücünüze yerleştirerek daha önce de anlattığımız biçimde sağ üst köşedeki disk ile yeni diske geçersiniz. Şimdi bu diskte bulunan programların (ki eğer varsa) ikonları gösterilecek, fakat sizin daha önceki diskte aşağıya aldığınız ikonlar hâlâ yerlerinde duruyor olacaklar. Buradan sonra yapacağınız işlem ikonları teker teker içeri (yukarıdaki DESKTOP penceresinin içine) daha önce anlattığımız biçimde mouse'unuzla alarak taşımak olacak. Her ikon için bu işlemi yaptığınızda o ikonun temsil ettiği program bir önceki disket istenerek oradan okunacak ve yeni disket istendikten ve sizin yerleştirmenizden sonra oraya kaydedilecektir. Tüm bunlar yapıldıktan sonra dosyalarınızın tamamı yeni disketinize kopyalanmış fakat eski disketinizde ikonlar hâlâ Desktop penceresinin altındaki bölümde duruyor olacaktır.

GEODEX

GEOPAINT

Tekrar eski disketinize geçin ve pencerenin altında bulunan kopyalanmış programları tekrar içeri taşıyın. Kopyalama işlemi sadece arkadaşlarınızda bulunupta sizde olmayan programları kendinize ya da sizdekileri onlara çekme işlemi için kullanılmaz, bunun asıl işlevi kendinize yeni çalışma diskleri yaratabilmenizi sağlamaktır. Örneğin bir diske geoWRITE (GEOS'un kelime işlem programı) ve bunun için gerekli fontlar, printer programları, geoMERGE (geoWRITE ile hazırlamış olduğunuz yazıları birleştirebilmenizi sağlayan program), PHOTO ve TEXT MANAGER programları (sürekli kullanmak istediğiniz yazı ve resimleri geoWRITE ve geoPAINT programları ile hazırladıktan sonra oradan CUT ile keserek saklayacağınız programlar) ve tüm bunların dışında kullanmaya gerek duyduğunuz programları kopyalayarak bir yazı çalışma diski yaratabilir ve GEOS'u orijinal GEOS diskinden boot ettikten sonra bu çalışma diskine geçerek burada rahatça çalışabilirsiniz. Desktop hakkında verdiğimiz temel bilgilere devam edelim. Desktop'ta sayfalar sadece sekiz adet ikon gösterebildiğinden tüm ikonları bir sayfaya sığdırmak mümkün olmayabilir. Yeni sayfayı nasıl açabilirim diye düşünenleriniz boşuna telaşa kapılmasın çünkü GEOS bir program kopyaladığınızda sayfalarda yeterli yeriniz yok ise yeni bir sayfa açacaktır. Bu sayfalardan birinden diğerine geçebilmek için ise pencerenin sol alt tarafında göreceğiniz küçük kıvrımı kullanacaksınız. Mouse ile buraya gelip bulunduğunuz sayfanın kıvrık kısmının üzerinde ateş tuşunuza basarsanız bir sonraki sayfaya, diğer kısmında ateş tuşuna basarsanız bir önceki sayfaya geçebilirsiniz, fakat bunun çok daha kolay bir yöntemi var, geçmek istediğiniz sayfa numarasının tuşuna bastığınızda hemen o sayfaya geçebilirsiniz. GEOS'un yeni versiyonlarında yapacağınız işlemleri menülerden seçme mecburiyeti de ortadan kalkıyor, çok gerekli işlemleri hem menülerden hem de tuşlardan seçebiliyorsunuz. Bu özelliklere piyasada bulabileceğiniz DESKTOP V 1.5 ile de sahip olabilirsiniz.

GEOS İLE MASAÜSTÜ YAYINCILIK

En çok bu bölümün ilginizi çekeceği düşüncesindeyim çünkü Commodore 64 gibi düşük hafızalı bilgisayarların bu gibi yetenekleri olmadığını düşünenler oldukça fazladır. GEOS Commodore 64 ile bunu başaran tek programdır. Bunu yapmanızı sağlayacak programların ikisini orijinal GEOS diskinizde bulacaksınız. Bunlar geoWRITE ve geoPAINT. Bunlardan daha önce de belirttiğimiz gibi bir kelime işlem programıdır. Kullanmak istediğiniz yazıları bununla hazırlayacak, gerekli resimleri ise geoPAINT programı ile hazırlayacaksınız ve PHOTOMANAGER ile programlarında bunları saklayacaksınız. Sadece resimleri saklamanız yeterli olacaktır ve gerektiği zaman geoWRITE programında GEOS menüsünden PHOTOMANAGER programına çıkarak istediğiniz resmi seçerek gerekli yere yerleştirebilirsiniz (ya da bunun tam tersini yaparak geoPAINT programından TEXTMANAGER'daki yazınızı gerekli yerlere yerleştirebilirsiniz fakat bu işlem diskinizde diğerinden daha fazla yer kaplayacaktır). Aslında bu programlar sayfa düzeni yapmak için pek yeterli değiller, bunu en iyi sağlayan program geoPUBLISH programıdır fakat bulmanız oldukça zor olan bir program olduğundan dolayı elinizdekilerle yapabildiğinizin en iyisini yapmanızı öğütlerim. Bu ayki GEOS kullanımı hakkındaki genel bilgileri burada bitiriyoruz. Gelecek ayki Commodore dergisinin bu bölümünde GEOS programı ile masaüstü yayıncılık hakkında daha detaylı bilgi, geoPAINT ve geoWRITE ve GEOS'un diğer programları hakkında öğrenmek isteyeceğiniz şeylerle karşınıza çıkacağız. Ayrıca bu konudaki merak ve problemlerinizi bize iletmeniz sizlere daha fazla yardımcı olabilmemizi sağlayacaktır. Hoşçakalın.